خبرگزاری البرز نیوز، گروه استان‌ها، حمیدرضا عبدالمنافی : کرج در سال‌هایی که با شتاب جمعیتی و توسعه شهری شناخته می‌شود، کمتر از آنچه باید درباره گذشته‌اش حرف زده است. شهری که کاروانسرای شاه‌عباسی و پل خاتون را در دل خود دارد، ریشه‌ای در مدرسه فلاحت و دانشکده کشاورزی دارد و در روستاهایی مثل برغان، لباس و آیین و خوراک خودش را حفظ کرده، هنوز برای بسیاری از ساکنانش بیشتر یک محل زندگی است تا یک هویت. حالا با نزدیک شدن به روز فرهنگی کرج، این پرسش دوباره پیش آمده که این شهر چه چیزی برای گفتن دارد.
از ۱۵ تا ۲۰ البرز نیوزماه قرار است برنامه‌هایی در نقاط مختلف شهر برگزار شود، اما نگرانی قدیمی هم سر جایش است: اینکه روز کرج یک بار دیگر به مراسم اختتامیه‌ای رسمی و تجلیل از چند نفر محدود شود و مردم چیزی از آن به خانه نبرند.
در همین فضا، با عمار ایزدیار، دبیر اندیشکده حکمرانی و قانونگذاری مجلس شورای اسلامی در استان البرز که رئیس کمیسیون سرمایه‌گذاری و مشارکت‌های مردمی شورای اسلامی شهر کرج نیز هست، درباره فلسفه این روز، نمادهای شهر، غذاها و پوشش بومی و سهم مدیریت شهری گفتگو کرده‌ایم.
روز فرهنگی کرج چه فلسفه‌ای دارد و چرا ۲۰ البرز نیوزماه به عنوان روز کرج انتخاب شده است؟
۲۰ البرز نیوزماه مصادف با سالروز تأسیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران در کرج است و انتخاب این روز به عنوان روز کرج به همین مناسبت انجام شده است. مجموعه‌ای که فعالیت خود را ابتدا با عنوان مدرسه فلاحت آغاز کرد و امروز به یکی از مراکز علمی شاخص کشور و حتی در سطح بین‌المللی تبدیل شده است.
به نظرم انتخاب این مناسبت برای روز کرج انتخاب قابل توجهی بوده، چراکه دانشکده کشاورزی یکی از مجموعه‌های هویتی و تاریخی شهر کرج محسوب می‌شود و می‌تواند بهانه‌ای برای بازشناسی بخشی از تاریخ این شهر باشد.
امسال چه برنامه‌ای برای روز کرج پیش‌بینی شده است؟
جلساتی با محوریت فرمانداری شهرستان کرج درباره برنامه‌های روز فرهنگی برگزار شده است. هدف اصلی این برنامه‌ها معرفی و احیای هویت فرهنگی کرج است.
هویت فرهنگی فقط به یک موضوع محدود نمی‌شود؛ بخشی از آن مشاهیر و شخصیت‌های تاریخی هستند، بخشی به بناها و المان‌های شهری مربوط می‌شود و بخش دیگری نیز هویت نرم‌افزاری شهر یعنی آیین‌ها، آداب و رسوم و سنت‌های مردم است.
پیش‌بینی ما این است که از ۱۵ البرز نیوزماه تا ۲۰ البرز نیوزماه، حدود یک هفته برنامه‌های متنوعی در نقاط مختلف شهر کرج برگزار شود و در نهایت در روز ۲۰ البرز نیوزماه مراسم اختتامیه برگزار خواهد شد.
یکی از پرسش‌های جدی مردم این است که کرج مانند برخی شهرهای ایران چه نماد مشخصی دارد؟ مثلاً تهران میدان آزادی، مشهد حرم امام رضا(ع) و اصفهان سی‌وسه‌پل را به عنوان نمادهای خود معرفی می‌کنند. آیا کرج هم چنین نمادی دارد؟
کرج را نباید صرفاً با یک نماد ساختمانی تعریف کرد. ما مجموعه‌ای از بناها، شخصیت‌ها، آیین‌ها و عناصر فرهنگی داریم که می‌توانند هویت کرج را شکل دهند.
کاروانسرای شاه‌عباسی، پل خاتون، دانشکده کشاورزی، ساختمان مارکوف و کاخ مروارید بخشی از این هویت تاریخی هستند. این آثار امروز جزو میراث ماندگار ایران محسوب می‌شوند و باید بیشتر به شهروندان معرفی شوند.
حتی فاصله استاندارد کاروانسراها در مسیرهای تاریخی نیز نشان می‌دهد که این بناها صرفاً ساختمان‌هایی قدیمی نبوده‌اند و در یک نظام مشخص ارتباطی و جاده‌ای شکل گرفته‌اند.
آیا شهروندان کرج با این پیشینه تاریخی و فرهنگی آشنا هستند؟
بخشی از شهروندان کرج به دلیل اینکه اصالتاً اهل این شهر نیستند، شاید شناخت دقیقی از پیشینه تاریخی کرج نداشته باشند. روز فرهنگی کرج فرصت مناسبی است تا این پیشینه برای مردم بازخوانی شود.
باید مشاهیر کرج، هنرمندان، دانشمندان، شهدا و شخصیت‌هایی که در این خطه زندگی کرده‌اند یا آثار ماندگاری از خود برجای گذاشته‌اند، معرفی شوند. مردم باید بدانند چه شخصیت‌هایی در این منطقه زیسته‌اند و چه میراثی برای ایران باقی گذاشته‌اند.
اگر قرار باشد یک گردشگر در ایام روز کرج وارد شهر شود، مدیریت شهری چه تصویری می‌تواند از میراث تاریخی کرج به او ارائه دهد؟
ظرفیت‌های زیادی وجود دارد. برای مثال کاروانسرای شاه‌عباسی، پل خاتون، دانشکده کشاورزی، کاخ مروارید و دیگر بناهای تاریخی می‌توانند در مسیر معرفی گردشگری کرج قرار بگیرند.
البته درباره برخی بناها مانند پل خاتون، متولی اصلی میراث فرهنگی است. ما در مدیریت شهری نمی‌توانیم خارج از ضوابط میراث فرهنگی نسبت به مرمت بناهای تاریخی اقدام کنیم، اما می‌توانیم به عنوان تسهیلگر، امکانات لازم برای معرفی این جاذبه‌ها را فراهم کنیم.
حتی در سال نخست فعالیت شورای شهر، برای مرمت پل خاتون کمک‌هزینه‌ای در نظر گرفته شد که در آن زمان رقم قابل توجهی بود، اما به دلیل اینکه متولی و صاحب صلاحیت مرمت آثار تاریخی میراث فرهنگی است، مدیریت شهری نمی‌تواند رأساً عملیات مرمت را انجام دهد.
اگر از غذا و خوراکی‌های بومی صحبت کنیم، آیا کرج غذای اختصاصی یا شناخته‌شده‌ای دارد؟
یکی از غذاهایی که در این منطقه رواج داشته والک‌پلو است. البته سبزی والک در نقاط مختلف ایران وجود دارد و مثلاً در دماوند نیز از آن استفاده می‌شود، بنابراین نمی‌توان گفت والک‌پلو به طور اختصاصی متعلق به کرج است؛ اما یکی از غذاهای اصیل این منطقه محسوب می‌شود.
در کنار آن، «مشکفی» ظرفیت بیشتری برای معرفی به عنوان یک شیرینی اختصاصی منطقه دارد.
مشکفی چه نوع شیرینی است؟
مشکفی با شیره توت و گردوی آسیاب‌شده تهیه می‌شود و با روغن گردو تفت داده شده و به شکل قطعات کوچک درمی‌آید. شیرینی مقوی و دارای رنگ قهوه‌ای سوخته است و در مناسبت‌هایی مانند شب یلدا و نوروز مورد استفاده قرار می‌گرفته است.
این محصول را می‌توان به عنوان یکی از شیرینی‌های اختصاصی منطقه البرز جنوبی معرفی کرد.
آیا خوراکی دیگری وجود دارد که کمتر شناخته شده باشد؟
بله، یکی از موارد «کوک‌چیرک» است. این سبزی در کوهپایه‌های البرز جنوبی رشد می‌کند و ویژگی جالبی دارد. وقتی با برنج ترکیب می‌شود، رنگ برنج را به صورتی و یاسی تغییر می‌دهد.
والک‌پلو رنگ سبز والک را حفظ می‌کند، اما کوک‌چیرک وقتی با برنج ترکیب می‌شود، رنگ سفید برنج را به رنگ صورتی متمایل می‌کند و این ویژگی می‌تواند در معرفی غذاهای بومی کرج مورد توجه قرار گیرد.
آیا کرج پوشش سنتی یا لباس بومی مشخصی دارد که بتوان آن را به عنوان یکی از نمادهای فرهنگی شهر معرفی کرد؟
روی این موضوع کار شده است. مجموعه‌هایی در حوزه میراث فرهنگی تلاش کرده‌اند بر اساس عکس‌های تاریخی و اسناد موجود، پوشش مردم این منطقه را بازسازی کنند و به یک الگوی مشخص برسند.
در عکس‌های قدیمی، به ویژه تصاویری که از روستاهایی مانند برغان مربوط به دوره قاجار وجود دارد، می‌توان نوع پوشش مردم را مشاهده کرد. برای بانوان دامن‌های چین‌دار و روسری سفید و پوشش‌های رسمی وجود داشته و برای آقایان نیز انواع خاصی از کلاه مورد استفاده بوده است.
قرار است این پوشش‌ها بر اساس اسناد و تصاویر تاریخی بازطراحی شوند و احتمالاً امسال از این لباس به عنوان یک پوشش بومی و رسمی منطقه رونمایی شود.
مدیریت شهری برای روز کرج چه می‌کند؟
مدیریت شهری از نظر زیرساختی از برنامه‌های روز کرج حمایت خواهد کرد. یکی از برنامه‌ها استفاده از ظرفیت تبلیغات شهری و اکران آثار مرتبط با فرهنگ و هویت کرج است.
قرار است در ایام روز کرج، اشعار مرتبط با شهر و فرهنگ کرج در تابلوهای شهری اکران شود. شاعران درباره کرج و مهمان‌نوازی مردم این شهر اشعار زیبایی سروده‌اند که می‌توان از این ظرفیت برای ایجاد حس تعلق بیشتر میان شهروندان استفاده کرد.
برای نمونه، در یکی از اشعار آمده است: «رسیدم تا کرج گویی کسی گفت در گوشم / بیا ای مرغ دل‌خسته که من باز است آغوشم.»
این اشعار می‌توانند بخشی از برنامه‌های فرهنگی روز کرج باشند و فضای شهر را در این ایام با هویت فرهنگی و تاریخی آن پیوند دهند.
برخی شهروندان نگران هستند که روز کرج نیز مانند برخی مناسبت‌ها صرفاً به برگزاری یک مراسم اختتامیه و تجلیل از تعدادی افراد محدود شود. نظر شما چیست؟
روز کرج نباید صرفاً یک مراسم تشریفاتی باشد. اگر قرار است این روز به احیای هویت فرهنگی شهر کمک کند، باید خروجی آن برای مردم ملموس باشد.
در سال‌های گذشته نیز برنامه‌هایی برگزار شده و از برخی افراد و مجموعه‌ها تجلیل شده است، اما انتظار این است که امسال نگاه گسترده‌تری داشته باشیم و ظرفیت‌های تاریخی، فرهنگی، اجتماعی و حتی خوراک و پوشش بومی کرج را به مردم معرفی کنیم.
هدف اصلی باید این باشد که شهروند کرجی در پایان این هفته فرهنگی، شناخت بیشتری نسبت به شهر خود پیدا کند و بداند کرج چه پیشینه و سرمایه فرهنگی ارزشمندی دارد.
منبع خبر: مهر نیوز
